Warta - cmentarz żydowski

Najobszerniejszy tekst o cmentarzu w Warcie: http://www.kirkuty.xip.pl/warta.htm
po angielsku i po hebrajsku: http://www.zchor.org/warta/warta.htm

http://pl.wikipedia.org/wiki/Warta_%28miasto%29
Lokacja miasta Warta nastąpiła w 1255 roku. Był to gród strzegący przeprawy przez Wartę. Korzystne położenie przy ważnym szlaku handlowym sprzyjało rozwojowi miasta. W 1331 roku Wartę zniszczyli Krzyżacy. W XV-XVI wieku był to ważny ośrodek rzemieślniczo-handlowy.
Warta - miasto położone nad rzeką Wartą, prawa miejskie z 1255 roku. Przez kilka wieków miejsce zjazdów szlacheckich i sejmików. Do cennych zabytków należy: zespół klasztorny i kościół bernardynów XV w., barokowy klasztor i kościół Bernardynek (XVIII w.), gotycki kościół św. Mikołaja z XIVw. - z cennym późnogotyckim ołtarzem - tryptykiem, klasycystyczny ratusz z 1842 roku, cmentarz żydowski. Muzeum Miasta i Rzeki Warty. W Warcie urodził się Stanisław Skarżyński - który jako pierwszy przeleciał Atlantyk. Na cmentarzu - zbiorowy grób powstańców 1863 roku. Duży wpływ na współczesne życie ma - założony w 1908 r. - Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych.

http://www.izrael.badacz.org/zydzi_w_polsce/katalog_lodzkie_warta_cmentarz.html
Cmentarz żydowski w Warcie założono w 1554 roku. Ostatni znany pochówek odbył się w 1942 roku. Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali cmentarz, używając nagrobków do utwardzenia placów miejskich i ulic.
Na powierzchni 1,7 hektara zachowało się około 100 nagrobków. Na niektórych widoczne bogate zdobienia oraz inskrypcje w języku hebrajskim, jidysz i polskim.
Drugi cmentarz żydowski w Warcie znajdował się przy ulicy Górnej 7. Podczas II wojny światowej Niemcy całkowicie zdewastowali cmentarz. Po zakończeniu wojny, ówczesne władze miasta wydały zgodę na wybudowaniu w tym miejscu domów mieszkalnych oraz przedszkola.

http://www.izrael.badacz.org/zydzi_w_polsce/katalog_lodzkie_warta.html
Osadnictwo żydowskie w Warcie rozpoczęło się w pierwszej połowie XVI wieku. Żydzi podlegali kahałowi gnieźnieńskiemu. W 1534 roku wybudowano synagogę, a w 1631 roku kolejną większą. W 1656 roku Wartę zniszczyły wojska szwedzkie. W owym czasie około 100 rodzin żydowskich z Warty zostało wymordowanych przez polskie wojska Czarnieckiego. Pod koniec XVII wieku powstała samodzielna gmina żydowska. W 1704 roku w pobliżu miasta doszło do bitwy wojsk saskich ze Szwedami (wojna północna). W 1793 roku Warta znalazła się w pruskim zaborze. Od 1807 roku w Księstwie Warszawskim, a od 1815 roku w Królestwie Polskim. W 1857 roku w Warcie żyło 1.745 Żydów, stanowiąc 54% ogółu mieszkańców.
W okresie międzywojennym, w 1921 roku w Warcie żyło 2.025 Żydów, stanowiąc 49% ogółu mieszkańców. W 1939 roku w mieście znajdowało się około 2.000 Żydów.
Podczas II wojny światowej, Niemcy w listopadzie 1940 roku utworzyli w Warcie getto, w którym zgromadzili 2,8 tys. Żydów. W maju 1942 roku Niemcy przeprowadzili masowe egzekucje Żydów w getcie. Rabin Laskowski okazał bohaterska postawę, podtrzymał skazanych na duchu, odmówił modlitwę przed śmiercią i przepowiedział wyzwolenie Izraela. W sierpniu 1942 roku około 400 Żydów wywieziono do getta w Łodzi. Wszystkich pozostałych (około 1,8 tys.) deportowano do ośrodka zagłady w Chełmnie nad Nerem.

Przy ulicy Targowej 6 znajdował się cheder, jeden z sześciu istniejących w mieście. Przy ulicy Targowej 2 znajdowała się jesziwa. Obecnie w tym budynku znajduje się rozlewnia piwa.
W ścianę poczty wmurowano tablicę upamiętniającą egzekucję 10 Żydów, której dokonali niemieccy żandarmi w kwietniu 1940 roku.

http://fzp.jewish.org.pl/inter11.html
Cmentarz znajduje się przy ul. Sadowej, pochodzi z I poł. XIX w., usytuowany w północno-zachodniej części miasta, zajmuje obecnie powierzchnie około 1 ha. Zachowało się na nim około 50 macew z szarego piaskowca, kilka nagrobków z polnego kamienia oraz jedna żeliwna macewa. W 1991r. odsłonieto dwa pomniki ku czci ofiar likwidacji getta i ku czci 10-ciu powieszonych Żydów w Warcie w 1942r. Teren ogrodzony, cmentarzem opiekuje się pan Ireneusz Ślipek.

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-Share Alike 2.5 License.